Het gebouw als personage
Hoe Wes Anderson architectuur filmde alsof het stemmen had.
Wes Anderson filmt gebouwen op een manier die je anders niet ziet. In The Grand Budapest Hotel filmt hij niet het hotel. Hij filmt het hotel als onderdeel van zijn taal. De niches, de trappen, het symmetrische stucwerk, elk detail spreekt dezelfde dialect. Alles staat even dicht bij de camera. Alles is even belangrijk.
Dit is een bewuste keuze, en het is niet filmtechniek. Het is ontwerpaspecifiek. Anderson begrijpt dat architectuur niet decoratie is. Architectuur is taal. Een zoldering zegt iets. Een trap zegt iets. Een kleur zegt iets. In zijn films praten gebouwen.
Veel filmmakers gebruiken ruimte als achtergrond. De plek is waar het moment plaatsvindt. Maar de plek spreekt niet zelf. Anderson zet dit om. De plek spreekt. De plek is een karakter. Personages bewegen door dit spreken heen.
In Moonrise Kingdom koos Anderson voor een eiland. Niet omdat het waar het verhaal zich afspeelt, maar omdat het eiland zelf het eiland is dat het verhaal nodig heeft. De compositie van het eiland, de heuvelvormen, de manier waarop de vegetatie staat, dat is alles wat je van het eiland moet voelen. En dan plaats hij karakters in dit landscape als kleine figuren die het eiland moeten interpreteren.
Dit verschilt van andere filmmakers. Terrence Malick gebruikt ook landschap, maar bij Malick is het landschap overweldigend. Je voelt jezelf insignificant. Anderson gebruikt landschap anders. Het is geometrisch. Het is voorspelbaar. Je weet waar de grenzen liggen.
Dit raakt iets over symmetrie. Anderson minimaliseert keuze door symmetrie te gebruiken. Een symmetrisch beeld levert geen onzekerheid. Je weet waar je kijkt. De camera is niet neutraal. De camera zegt: dit is wat belangrijk is. Dit is hier. Dit is symmetrisch. Dit zal herhalen.
In een normale film zou je denken dat karakters belangrijker zijn dan omgeving. Maar Anderson doorbreekt deze hiërarchie. Zijn gebouwen zijn even goed gekarakteriseerd als zijn mensen. Het Grand Budapest Hotel is een karakter omdat het dezelfde voorkeuren heeft als die filmische personages. De liefde voor precisie. De liefde voor orde.
Dit zegt iets over wat een karakter is. Een karakter hoeft geen mens te zijn. Een karakter is iets dat de film voelt. Het heeft voorkeuren. Het communiceert. Anderson leerde ons dat architectuur dat kan. Dat gebouwen kunnen voelen. Dat ruimte karakter kan zijn.
Bronnen: Wes Anderson, The Grand Budapest Hotel (2014); Moonrise Kingdom (2012)