Wanneer medicijnen gewoon marketing waren
De geschiedenis van geneesmiddelen leert ons voorzichtigheid. Medicalisering is nog steeds gangbaar.
Wanneer medicijnen gewoon marketing waren
De geschiedenis rijmt, ook al herhaalt ze niet.
Begin twintigste eeuw maakte Bayer van morfine iets nieuws. Ze noemden het Heroin. Niet omdat het per se slecht was, maar omdat het werkelijk werkzaam leek tegen hoest, pijn, vermoeidheid. Ze verkochten het als hoestmiddel. Voor kinderen. Voor vrouwen. Wat we nu verslaving zouden noemen, noemden zij medicijn.
Dit klinkt absurd achteraf. Maar het is niet minder absurd dan wat we nu accepteren. Dezelfde Bayer maakte later aspirine. Dat was veilig. Ze brachten het echter op de markt voor dingen waarvoor het niet bedoeld was: menstruatiepijn, melancholie, normale menselijke ongemakken.
Wat hier gebeurt is dit: een bedrijf ontdekt iets werkzaams en bedenkt daarna problemen waar het product voor ’‘nodig’’ is. Dit heet medicalisering. Een menselijk proces wordt ziekte. Een symptoom wordt aandoening. Een bedrijf heeft nu een product nodig, dus creëert het een markt.
Dit gebeurt nog. Medicijnen voor licht verhoogd cholesterol. Ritalin voor kinderen die gewoon levendig zijn. Statines voor elk risico. Slaapmiddelen in plaats van slaaphygiëne. De bedrijven geloven waarschijnlijk in hun producten. Ze hebben echter ook belangen om te geloven. Elk medicijn dat je slikt is inkomsten.
Mijn vader had hier sterke opvattingen over. Medicijnen hebben een plaats, zei hij. Maar die plaats is veel kleiner dan de industrie wil. Antibiotica redden levens. Chirurgie herstelt botten. Veel van wat we medicaliseren is echter te voorkomen door voeding, beweging, slaap. Dat verdient geen pil. Dat verdient een ander leven.
Dit is niet anti-medisch. Dit is pro-gezondheid. Het beste medicijn is het medicijn dat je niet nodig hebt. Dit betekent goed eten. Dit betekent bewegen. Dit betekent je leven inrichten zodat je gezond kunt zijn zonder tabletten.
Wat me treft in de geschiedenis van Bayer en heroïne is niet dat ze het verkeerd deden, maar hoe gemakkelijk we dingen accepteren als bedrijven ze als medicijnen verpakken. Medisch gezag krijgt macht over normaliteit. En normen verschuiven altijd in de richting die winstgevend is.
Bronnen: Diarmuid Jeffreys, Hell’s Cartel: IG Farben and the Making of the Nazi War Machine (Metropolitan Books, 2008); Rajan Menon, “The Heroin Epidemic,” The National Interest (2015)